A jak Atmosfera wypału

A jak ATMOSFERA wypału: czyli, dlaczego to samo szkliwo ma różne kolory po zakończonym wypale i czy zawsze ,,to Twoja wina"?

Znasz ten moment?
Robisz próbkę szkliwa — wychodzi pięknie, a w każdym razie jest dobrym punktem wyjścia w pracy nad projektem.
Robisz docelową pracę — wyjmujesz z pieca i z wielkim zdziwieniem, widzisz że kolor jest inny. Może bardziej przygaszony. Może z dziwnym ,,przydymieniem". W końcu połysk lub spodziewany efekt jest zdecydowanie „nie ten”.

W głowie rodzą się pytania:
„Co znowu zrobiłam / zrobiłem źle?”
„Czy to możliwe, że szkliwo jest wadliwe?”
„Naprawdę!? Dlaczego u licha, ten piec znowu mnie zawodzi?”

Efekt Cię rozczarowuje, ale uwaga - czasem nie chodzi wcale o Twoją niepewną w szkliwieniu rękę, urok rzucony na pracę (uśmiech), czy zanieczyszczone szkliwa. Czasem chodzi o to, czego… nie widać na pierwszy rzut oka.

O atmosferę wypału.

I najważniejsze, możesz przewidzieć co zobaczysz po wypale, a przede wszystkim nie musisz mieć własnego pieca, żeby rozumieć zachodzące podczas wypału zjawiska.

Co to jest atmosfera wypału (po ludzku)?

Atmosfera wypału to warunki panujące w piecu, które między innymi określają poziom tlenu podczas topienia się szkliwa.

Atmosfera w piecu podczas zastosowanego rodzaju wypału i przebiegu procesu wpłynie na ostateczny wygląd wypalonego szkliwa.

Najprościej - wyróżniamy:

• wypał tlenowy / utleniający (z dostępem tlenu),

• wypał redukcyjny / beztlenowy (z ograniczeniem dostępu tlenu).

Dlaczego to samo szkliwo zachowuje się inaczej?

Bo szkliwo to nie farba z tubki. To mieszanina składników, które w wysokiej temperaturze topią się i reagują inaczej w zależności od atmosfery wypału.

Część tych reakcji zależy od tego, czy w piecu jest „łatwo” o tlen, czy przeciwnie.

W praktyce różnice wyglądu pracy po wypale mogą być następujące:

• kolor jest czystszy, intensywniejszy albo bardziej przygaszony,

• pojawia się dymny ton, jakby zabrudzenie, zaciemnienia szkliwa,

• szkliwo może zyskać większą metaliczność albo głębię koloru,

• to samo szkliwo, wybarwi się bardziej w kierunku zieleni/barwne plamy oleju/grafitu (zamiast np. spodziewanego czystego turkusu),

• efekt robi się żywszy… ale też najczęściej mniej przewidywalny.

I teraz uwaga - to nie jest wada. To jest informacja o tym, w jakich warunkach to szkliwo pracowało i jakiej transformacji uległo podczas wypału.

Dwie atmosfery wypału, które warto znać (nawet bez bliższej znajomości chemii)

1) Wypał tlenowy (najczęściej piec elektryczny)

To jest standard w przypadku wypału w piecu elektrycznym, w większości pracowni.

Cechy:

• efekty są zwykle bardziej przewidywalne,

• kolory częściej wychodzą czyste i stabilne,

• łatwiej o uzyskanie powtarzalnych rezultatów.

Jeśli oddajesz prace do wypału do pracowni świadczącej tego typu usługi, prawdopodobnie w takiej właśnie atmosferze będą wypalone Twoje prace w piecu elektrycznym.

2) Wypał redukcyjny / beztlenowy (częściej wypał w piecu zasilanym gazem, wypał raku, wypały dołowe, czy ,,ogniskowe")

Tu robi się jakby ognisto, dymnie i efektownie.

Cechy szkliw po wypale:

• kolory częściej się zmieniają, nierzadko nawet na tej samej pracy,

• pojawiają się przydymienia, przygaszenia, metaliczne przebłyski,

• większy wpływ „czynnika ognia”, czyli mniej kontroli nad wynikiem, więcej unikalnych efektów.

To Ci się spodoba, jeśli lubisz eksperyment. Jeśli jednak lubisz 100% powtarzalności, wątpliwości lub zaskoczenie końcowym efektem, mogą być dla Ciebie czasem nieco stresujące.

„Ale ja i tak nie mam pieca, więc co mi daje ta wiedza?"

Daje Ci świadomość, a więc więcej spokoju, argumentów w rozmowie z osobą obsługującą piec, możliwość wyboru.

1) Spokój

Nie wszystko, co wychodzi inaczej, niż się spodziewasz, jest błędem.

Czasem jest to po prostu efekt:

• innych warunków wypału,

• innego pieca,

• innego miejsca na półce w samym w piecu,

• innej krzywej wypału w zastosowanym programie,

• innego wsadu, czyli prac które znalazły się w sąsiedztwie Twojej kreacji.

2) Możliwy ,,język" do rozmowy z pracownią, w której wypalasz

Zamiast ,,dziwnie jakoś wyszło tym razem", możesz zapytać konkretnie:

• „W jakiej temperaturze wypalacie szkliwa?”

• „Czy to był standardowy wsad, czy mocno upchany i obok czego stała moja praca?”

• „To był wypał tlenowy czy redukcyjny?” (choć to mogłoby wydać się nieco złośliwe ;) )

To będą pytania, które dadzą znać wypalającym, że nie jesteś osobą, której coś tym razem nie wyszło. Jest też nadzieja, że przy odbiorze pracy nie usłyszysz, ,,to błąd szkliwienia i stąd te efekty".

3) Wybór

Możesz decydować, czy świadomie zgadzasz się na niespodzianki lub może chcesz:

• przewidywalności wypału w przewidywalnych warunkach atmosfery pieca elektrycznego,

• odpowiedzialnego zarządzenia Twoją pracą w wypale - bez nawiązania do eksperymentalnych wypałów redukcyjnych - z ogniem i dymem z ogniska w roli głównej.

Trzy proste drogi do różnych efektów, jeśli na takich Ci zależy

Droga pierwsza: wypalasz w pracowni - w piecu elektrycznym (najczęściej)

To najprostsze rozwiązanie dla większości osób.

Co możesz zrobić:

• dowiedzieć się, jakie temperatury wypału pracownia ma w swojej ofercie usług,

• zrobić serię wypału próbek w warunkach tej pracowni,

• dobierać różne szkliwa do wybranej masy, przy określonych krzywych wypału w piecu, w pracowni z której korzystasz - czyli upewnić się, na co realnie możesz liczyć, przy dostępnym sprzęcie.

Droga druga: wypały alternatywne (niski cenowy próg ,,wejścia"/zakupu pieca, i 95% niepowtarzalnych efektów)

Jeśli nie masz możliwości zakupu pieca elektrycznego, bo cena na ten moment nie uzasadnia decyzji o zakupie, a przy tym masz ochotę na coś bardziej „ognistego”, ta droga będzie dla Ciebie rozwiązaniem. Możesz zdecydować się na kupno własnego pieca, w bardziej przystępnej cenie. Piec gazowy przeznaczony do wypałów redukcyjnych zwykle kosztuje o wiele mniej i pozwala poza niepowtarzalnymi wypałami redukcyjnymi, na wypał biskwitowy. W skrajnym przypadku, możesz wypalać również w ,,gołej" ziemi.

1) Wypał dołowy (pit firing) / ogniskowy

Efekt:
zadymienia, organiczne ślady, naturalne efekty „ziemi”.

Dla kogo:
dla osób, które lubią niepowtarzalną fakturę, naturalne efekty i „opowieści ognia”.

To nie jest wypał, który daje możliwość uzyskania jednorodnych kolorów, czystych (nieefektowych) szkliw. To zjawiskowe efekty - niepowtarzalne barwy na wypalanych powierzchniach.

Jak wygląda taki wypał – w największym skrócie?

Wypał ogniskowy to praca nad umiejętnym układaniem warstw prac, jak i materiałów opałowych. To dużo cierpliwości, gotowość na zaskoczenia, a czasem również na ubytki w wypalanych pracach.

Zaczynasz od żaru. Jeszcze bez prac, rozpalasz ogień i czekasz, aż drewno spali się do tego stopnia, aby powstała z niego żarząca się stabilnie warstwa gorących węgli.

Układasz ceramikę nad żarem. Na węglach kładziesz kamienie lub podkładki ceramiczne, a na nich dopiero naczynia i przedmioty do wypału – wcześniej dobrze wysuszone.

Chronisz powierzchnię. Naczynie przykrywasz fragmentami skorup - wypalonej ceramiki lub na przykład odwróconą metalową misą. To bariera między szkliwem, a bezpośrednim kontaktem z ogniem.

Układasz / konstruujesz palenisko tak, aby zapewnić dostęp ognia wokół. Drewno układasz wokół i nad całością. Ogień powinien objąć formę w wyniku podniesionej temperatury, a nie muskać czy smagać prace bezpośrednim płomieniem.

Pozwalasz ogniowi działać. Ogień wypala się sam — bez dokładania, bez kontroli temperatury.
To moment, w którym powstają też na pracy odymienia, przygaszenia barw i ewentualnie ,,ślady" kontaktu z ogniem.

Powolne odkrywanie. Po wygaśnięciu ognia stopniowo odsłaniasz ceramikę i pozwalasz jej możliwie spokojnie stygnąć.

To wypał, w którym ogień jest w pewien sposób ,,współautorem" efektu, a nie tylko paliwem. Ogień nie gwarantuje powtarzalności — za to daje powierzchnie z charakterem i ,,zębem historii".

2) Wypał raku (beczka / piec do wypału raku, wypał plenerowy)

Efekt:
redukcja, dym, metaliczne i niepowtarzalne powierzchnie, spękania szkliw.

Dla kogo:
dla osób, które chcą zobaczyć jak ceramika wychodzi bezpośrednio z ognia - szybko i żywiołowo oraz dla tych, którzy lubią mocne efekty i dużo szumu (dosłownie).

Raku świetnie pokazuje, czym jest atmosfera — bo tam ją dosłownie ,,widać", a do serca pieca możesz zajrzeć ,,w akcji".

Ważna uwaga przy wypałach alternatywnych opisanych powyżej - bezpieczeństwo

Zachowaj bezpieczeństwo i rozsądek. Nie działaj na wietrze, z ryzykiem zaprószenia lub rozniesienia się ognia. Wypalaj w plenerze, pod okiem doświadczonych osób, które realizowały wcześniej podobne wypały. Bądź rozsądny, wybierz miejsce z możliwością szybkiego zgaszenia ognia w razie konieczności. Prowadź wypały w dobrych warunkach pogodowych.

Droga trzecia: dostęp do wypałów zamiast zakupu

Nie musisz mieć pieca, żeby wypalać swoje prace. Możesz poszukać pieca w sąsiedztwie, lub entuzjastów podobnych do siebie, o których wiesz, że cyklicznie prowadzą wypały. Wybierz jedno z rozwiązań, które są dobrym ekonomicznym rozwiązaniem:

• wypały grupowe - dołącz do zorganizowanej grupy osób, które wspólnie prowadzą wypał,

• pracownie współdzielone,

• plenery,

• warsztaty raku/ogniskowe,

• znajomi z piecem lub zaprzyjaźnione pracownie z artystami, którym ufasz.

Jak możesz testować, żeby nie zwariować (mini-tipy, czyli ABC)

Jeśli chcesz zrozumieć różnice wyników wypału w zależności od różnic atmosfery, nie testu „na oko”.

Testuj z sensem:

• ta sama glina przy zmianie innych parametrów,

• ta sama forma (np. dwie małe płytki / dwa małe kubeczki),

• ten sam sposób aplikacji szkliwa,

• dopiero wtedy porównuj: ,,tlen" - wypał w piecu elektrycznym, versus wypał w redukcji versus wypały ogniskowe

Wtedy nie zgadujesz, a rozpoznajesz źródło różnych efektów.

Podsumowanie w 5 zdaniach

1. Atmosfera wypału to warunki w piecu.

2. Tlenowy wypał w piecu elektrycznym daje zwykle bardziej przewidywalne efekty.

3. Redukcyjny / beztlenowy, w piecu opalanym gazem, w wypale raku, w dole / ognisku, dają więcej charakteru wypalanym pracom, ale mniej powtarzalności.

4. Nie musisz mieć pieca, żeby to rozumieć — wystarczy, że wiesz, jak testować i o co pytać przy otwieraniu pieca po wypale.

5. Jeśli masz w sobie gotowość na konfrontację z ogniem i metaliczne efekty, są drogi dostępne bez kupowania droższego pieca - wypały alternatywne i dostęp do usługi wypału, zamiast zakup pieca.

Atmosfera wypału wpływa na wypał szkliwa trochę tak, jak pogoda na samopoczucie i nastrój człowieka.
Możesz mieć to samo szkliwo, ale jeśli piec pracuje w innych warunkach (tlenowo vs redukcyjnie), spodziewaj się innych efektów. Warto pamiętać, z czego wynikają i wiedzieć, że różny efekt wypału tego samego szkliwa to zawsze i nie koniecznie kwestia błędów.

Jeśli temat wypałów ogniskowych, raku, redukcji i pracy z ogniem porusza Cię bardziej niż idealnie równe szkliwo — zapraszamy Cię na listę osób zainteresowanych wypałami alternatywnymi.

Osoby będące na tej liście będziemy informować o naszych działaniach: warsztatach, kursach, szkoleniach oraz publikacjach (w tym książkach i materiałach edukacyjnych) dotyczących wypałom „z charakterem”.

To nie jest zapis na newsletter „co tydzień”. To zaproszenie do świata, w którym ogień opowiada historię, a ceramika nie zawsze musi być przewidywalna.

Jeśli chcesz — zapisz się poniżej na listę 🔥